• 06-54643992
  • info@ikplukmee.nl

Voedselbos aan de rand van Munstergeleen

Plökbos

Gedurende een periode van ongeveer een tiental jaar wil Plök het grondstuk, waarvan Natuurmonumenten eigenaar is, omvormen tot een volwaardig voedselbos. Op het grondstuk willen we de basisprincipes van een voedselbos uitleggen, maar vooral ook tastbaar laten zien. De eerste duidelijke stappen zijn gezet. Op dit moment zijn we bezig om het voedselbos naar volwassenheid te brengen, zodat het ecosysteem stabieler wordt en er af en toe iets geoogst kan worden.

Interesse om mee te doen met het Plökbos? Laat het Arthur, weten. Wordt vrijwilliger en vraag om toegevoegd to worden aan de Plökbos Signal-groep. 

Basisprincipes voedselbos

Het ecosysteem voedselbos

Een voedselbos is een duurzaam systeem dat ontworpen is om een breed scala aan eetbare gewassen te produceren door middel van natuurlijke ecosystemen en permacultuurprincipes. Het idee is om een bosachtige structuur na te bootsen waarbij verschillende lagen van gewassen elkaar ondersteunen, net zoals in een jong bos. Denk aan hoge bomen, struiken, kruiden en bodembedekkers.

Dit zijn de belangrijkste principes van een voedselbos:

Diversiteit

Een voedselbos is gebaseerd op het idee van biodiversiteit, waarbij een grote verscheidenheid aan planten, bomen, struiken, kruiden en bodembedekkers naast elkaar groeien. Dit verhoogt de veerkracht van het systeem, maakt het minder vatbaar voor plagen en ziekten, en creëert een stabiele omgeving voor het hele ecosysteem.

Meerdere lagen

Een voedselbos bestaat uit verschillende lagen die samenwerken. Dit wordt ook wel de “bosstructuur” genoemd. Deze laagstructuur zorgt voor een optimaal gebruik van ruimte, licht en voedingsstoffen.

Afwisseling van nuttige en ondersteunende planten

In een voedselbos worden niet alleen eetbare gewassen geplant, maar ook ondersteunende planten die de gezondheid van het ecosysteem verbeteren. Dit kunnen planten zijn die stikstof fixeren (zoals lupine of klaver), insecten aantrekken die helpen bij de bestuiving of andere nuttige eigenschappen hebben, zoals kruiden die andere planten beschermen

Natuurlijke bodemverbetering

In een voedselbos wordt de bodem geoptimaliseerd zonder het gebruik van chemische meststoffen of pesticiden. Dit gebeurt door het aanplanten van groenbemesters, het toevoegen van mulch, en het bevorderen van de activiteit van bodemorganismen. Dit verbetert de bodemstructuur, verhoogt het organisch materiaal en ondersteunt de waterretentie.

Waterbeheer

Efficiënt waterbeheer is essentieel in een voedselbos. Dit wordt vaak bereikt door middel van regenwateropvang, het gebruik van swales (natuurlijke greppels die water vasthouden) of door het toepassen van permacultuurtechnieken die water in het systeem houden en het grondwaterniveau verbeteren.

Duurzaamheid en Zelfvoorzienendheid

Het doel van een voedselbos is om zo min mogelijk externe inputs te vereisen, zoals kunstmest, chemische bestrijdingsmiddelen of energie-intensieve technologieën. Het systeem is ontworpen om zichzelf in stand te houden, met behulp van natuurlijke processen zoals composteren, stikstoffixatie, en de circulatie van voedingsstoffen.

Langdurige planning en beheer

Een voedselbos is een langdurig project en vereist geduld. Het vergt vaak jaren om een voedselbos volledig te laten opbloeien, aangezien veel bomen en struiken tijd nodig hebben om te groeien en vruchten te dragen. Het vereist ook actief beheer om de biodiversiteit in stand te houden en eventuele ongewenste soorten te beheren.

Samenwerking met de natuur

In plaats van de natuur te beheersen, werkt een voedselbos samen met de natuurlijke ecosystemen om duurzame opbrengsten te genereren. Dit houdt in dat het systeem de natuurlijke processen van plantengroei, diereninteracties en de seizoensgebonden veranderingen respecteert.

Gezonde ecosystemen creëren

Het doel van een voedselbos is niet alleen om voedsel te produceren, maar ook om een gezonde, diverse en robuuste omgeving te creëren voor zowel mensen als andere levende wezens. Dit betekent dat er rekening wordt gehouden met de integratie van wilde dieren, insecten, vogels en andere nuttige organismen in het ontwerp van het voedselbos.

Olijfbes in het voedselbos

Het eerste ontwerp van het educatief voedselbos en de aanleg

Plök heeft een demonstratievoedselbos aangelegd op een perceel van circa 2000m². Dit bos dient als voorbeeld om de basisprincipes van een voedselbos in de praktijk te tonen. Voor de aanleg is een breed scala aan bomen, struiken en kruiden geselecteerd en geplant. De afbeelding hiernaast toont de initiële opzet van het voedselbos; deze is sindsdien echter sterk doorontwikkeld en aangepast.

Beheerplannen en onderhoud

Algemeen over voedselbos onderhoud

Van traditioneel naar experimenteel

Het Plökbos vereist een andere benadering dan het traditionele onderhoud van hoogstamboomgaarden en vraagt om nieuwe kennis en inzichten. De overgang van het werken in een traditionele boomgaard naar een experimenteel voedselbos kan soms een uitdaging zijn, omdat er geheel andere technieken worden toegepast.

 

Van opbrengst naar interactie

Het fundamentele verschil is dat hoogstamboomgaarden zich doorgaans beperken tot het snoeien en oogsten van fruitbomen, met een sterke focus op de opbrengst: de hoeveelheid en kwaliteit van het fruit dat wordt verzameld. Voedselbossen daarentegen omvatten een veel grotere diversiteit aan planten en bomen, waarbij men werkt met de interactie tussen de planten en ecosystemen. Dit vereist een holistischere aanpak, waarbij de focus ligt op de basisvoorwaarden: het creëren van een gezond en veerkrachtig ecosysteem dat op lange termijn diverse producten levert. In plaats van actief in te grijpen door te bemesten of plagen te bestrijden, wordt er meer gekeken naar natuurlijke processen. Voorbeelden van deze holistische aanpak zijn het stimuleren van bodemleven door het creëren van plantengilden, mulchen en het creëren van habitats voor nuttige insecten.

 

Een zelfregulerend ecosysteem

Deze benadering streeft naar maximale biodiversiteit en een zelfregulerend ecosysteem. De betekenis van deze holistische aanpak wordt vaak niet volledig begrepen. De uiteindelijke uitkomst is dan ook niet direct zichtbaar, zoals bij een traditionele oogst, maar wordt pas na verloop van tijd merkbaar, naarmate het ecosysteem zich ontwikkelt.

Overzicht van de planten in het Plökbos

Dit is een lijst van planten in het Plökbos. Planten vermeerderen zich. Hier is ruimte voor in het Plökbos als het gaat om nuttige en ondersteunende planten van de niet invasieve soorten. Een groot deel is in kaart gebracht. 

Werkwijzen (tips)

In dit onderdeel staan handige tips en verwijzingen naar werkwijzen voor de vrijwilligers die werken in het Plökbos .

Bessestruiken beschermen
Een boom verplanten
Een bijenhotel maken

Werkplan Plökbos 2026

Open het pdf document: Beheerplan Plökbos 2026

Werkplan Plökbos 2025

Terugblik en Vooruitblik

Open het pdf document: Werkplan 2025

Werkplan Plökbos 2024

Open het pdf document: Werkplan Plökbos 2024

Film opnames in het voedselbos
Chocolade rank in het voedselbos

Bestuiving

Het bijenhotel van het voedselbos

Solitaire bijen bouwen hun eigen nestjes, vaak in gaatjes in hout en in de grond. Ze leven ieder voor zich en werken niet samen. Hommels daarentegen leven in kleine kolonies met een koningin, werksters en darren. Hoewel ze minder bekend zijn dan de honingbij, spelen wilde bijen een cruciale rol in de bestuiving van planten en zijn ze van groot belang voor onze ecosystemen.

Foto's van het voedsel in het voedselbos

Mispel
Vlierbes
Kweepeer
Kornoelje
Hazelnoot
Nashi peer
Japanse wijnbes
Framboos
Appelbes